สุภาษิตบ่งชี้ชาวไทย

สุภาษิตบ่งชี้                 ชาวไทย
สอนสั่งบอกความนัย แห่งถ้อย
สำนวนต่างนำไข         ขยายบอก ...มาแม่
คำต่อคำเรียงร้อย         แต่งล้วนโคลงหวาน  

๑. กงเกวียนกำเกวียน

เวรสนองเวร  กรรมสนองกรรม

    กงเวียนหมุนเล่นล้อ รอยกง
เปรียบเฉกกรรมหมายตรง สู่เจ้า
ใครทำก่อกรรมคง คืนสู่  ใครแล
กรรมย่อมตามรอยเข้า แก่ผู้กอบกรรม

๒.กบในกะลาครอบ


ผู้มีความรู้ประสบการณ์น้อย แต่สำคัญตนว่ามีความรู้มาก


     กะลาครอบคิดฟ้า กว้างไกล
 เหมือนดั่งคนภูมิใจ เก่งกล้า
 คุยโอ่อวดเกินไป เขาเบื่อ  หน่ายนอ
 เพียงหนึ่งจากมือคว้า เท่านี้กลับหลง


๓.กบเลือกนาย


ผู้ที่ต้องการเปลี่ยนผู้บังคับบัญชา

     มีนายนายไม่ต้อง ชะตา
 นายกี่คนสรรมา ขุ่นข้อง
 เลือกนายเลือกหลายครา ยากยิ่ง
 มาพบนายโฉดต้อง ตกห้วงเคืองขม


๔.กรวดน้ำคว่ำขัน


ตัดขาดไม่ขอเกี่ยวข้องด้วย


    กรวดน้ำอุทิศให้ บอกลา
น้ำจิตคิดเคืองมา ก่อนนี้
คว่ำขันตัดสัญญา พันผูก  นาพ่อ
ขันคว่ำบอกความชี้ เลิกแล้วมิหวน
 

๕.กระเชอก้นรั่ว



    กระเชอภาชนะป้อง เก็บของ
กลับรั่วเกินรับรอง เก็บได้
เปรียบความเช่นชนผอง สุรุ่ย สุร่ายแล
มิมุ่งออมเงินไว้ จ่ายล้วนหมดเปลือง


๖.กระดังงาลนไฟ


หญิงที่เคยแต่งงานหรือผ่านผู้ชายมาแล้ว ย่อมรู้จักชั้นเชิงในการปรนนิบัติเอาใจผู้ชาย

    กระดังงาผ่านต้อง ไฟลน
หอมยิ่งหอมอวลชน ต่างรู้
เปรียบหญิงม่ายหอมดล ชายปรารถ- นาแฮ
ประสบการณ์เชิงชู้ ยั่วเย้าชายหลง


๗. กระดี่ได้น้ำ

สำนวนเปรียบเทียบคนที่แสดงอาการดีใจตื่นเต้นจนตัวสั่น


    กระดี่ติดแหล่งแห้ง ผื่นนา
มิอาจสืบชะตา ต่อได้
ฝนพรมพรั่งพรูมา เริงรื่น นักแล
ใครเช่นปลาเปรียบไซร้ ย่อมต้องถูกหยัน

๘.กระดูกร้องได้

ผลสะท้อนของฆาตกรรมที่ทำให้จับตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษได้

    คนตายจากเหตุล้วน ปริศนา
อาจถูกฆาตกรรมพา ดับสิ้น
ตำรวจต่างตามหา เหตุแห่ง  ดับแล
ดุจดั่งกระดูกดิ้น โผล่ให้สืบสวน



๑๐.กระต่ายตื่นตูม

คนที่แสดงอาการตกใจโดยไม่ทันสำรวจให้ถ่องแท้ก่อน

    ตาลตกกระต่ายเต้น ตกใจ
ฟ้าถล่มลงไผท กู่ร้อง
พาพรรคพวกบรรลัย บาดเจ็บ  ล้มแล
สอนสั่งประชาต้อง สติตั้งครวญถวิล


๑๑.กระต่ายหมายจันทร์

ผู้ชายที่หมายปองผู้หญิงที่ฐานะสูงกว่า

    จันทร์งามกระต่ายเฝ้า เพียรมอง
สูงส่งเกินมือปอง ไขว่คว้า
ชายใดมุ่งจับจอง หญิงศักดิ์ สูงนา
เฉกเช่นกระต่ายบ้า เบิ่งจ้องจันทร์ฉาย


๑๒.กระโถนท้องพระโรง

ผู้ที่ใครๆ ก็พากันรุมใช้อยู่คนเดียว


     ใครใครยามคับข้อง ติดคอ
 ขากเสลดน้ำลายสอ ถ่มบ้วน
กระโถนนั่นแหละนอ รับถ่าย เสมอแล
ใครต่างเรียกใช้ล้วน เช่นนั้นเปรียบกระโถน


๑๓. กลมเป็นมะนาว

หลบหลีกไปได้คล่องจนจับไม่ติด ( มักใช้ในทางที่ไม่ดี )

    มะนาวกลมย่อมกลิ้ง กลอกไป
เปรียบเช่นคนเลศนัย เล่ห์ร้าย
พลิกแพลงเปลี่ยนเร็วไว ผันผ่าน เสมอนอ
คือบ่อับจนคล้าย เล่ห์ร้อยกลลวง


 ๑๔.กล้านักมักบิ่น.

กล้าเกินไปมักจะเป็นอันตราย

    เหล็กกล้าแปรเปลี่ยนได้ มีดขวาน
กล้าแกร่งยามตัดราน กิ่งไม้
จึงเหล็กมิทนทาน คมบิ่น
คนผิกล้าเกินไซร้ ส่อเค้าอันตราย


๑๕.กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้

ความลังเลใจทำให้แก้ปัญหาได้ไม่ทันท่วงที


    นำถั่วมาคั่วพร้อม กับงา
เกินสบจิตปรารถนา เสร็จพร้อม
ลังเลย่อมนำพา เหลือหนึ่ง ปรารถนาแฮ
ยามเมื่อตัดใจน้อม เมื่อนั้นเกินสาย

๑๖.กัดหางตัวเอง

พูดวกไปวนมา
อธิบายกี่ครั้ง พลความ
เวียนว่ายพยายาม บ่อยครั้ง
คนฟังบ่เห็นตาม ตัวบอก
พูดวกวนขยายยั้ง เยี่ยงนี้ความหมาย


๑๗.กำขี้ดีกว่ากำตด

ได้บ้างดีกว่าไม่ได้เลย
    ทำกิจการต่างล้วน หวังผล
นิดหน่อยยังพอทน ต่อเชื้อ
ติดมือหนึ่งมีผล ดีกว่า ว่างเฮย
ความบ่งบอกติดเนื้อ ไป่คว้าเพียงลม



๑๘.กวนน้ำให้ขุ่น

ทำเรื่องราวที่สงบอยู่อยู่แล้วให้เกิดวุ่นวายขึ้นมา

    กวน  ตะกอนสงบแล้ว กลับมา
น้ำ  ขุ่นคลักอีกครา      สุดใช้
ให้  คนตัดปัญหา เหตุแห่ง เคืองนา
ขุ่น  ข่มจิตสงบไว้ อย่าได้ฟื้นความ


๑๙.ก่อแล้วต้องสาน

เริ่มอะไรแล้วต้องทำต่อให้เสร็จ
    ก่อ  ฐานรูปแบบตั้ง เป็นทรง
แล้ว  ไม่ทำสืบคง หมดสิ้น
ต้อง  สานต่อหมายตรง จนเสร็จ  นาพ่อ
สาน  สืบกิจทุกชิ้น ก่อให้เห็นผล


๒๐.กำแพงมีหูประตูมีช่อง


การที่จะพูดหรือทำอะไรให้ระมัดระวังแม้จะเป็นความลับ
เพียงไรก็อาจมีคนล่วงรู้ได้

    กำแพง  หนาอย่าได้ เย็นใจ
มีหู  ฟังความนัย ้แห่งถ้อย
ประตู  ปิดระวังไว ความรั่ว  ถึงนา
มีช่อง  ทางเพียงน้อย เยี่ยงนี้ระวังคำ


๒๑.กิ่งทองใบหยก

เหมาะสมกัน

กิ่ง  กอใบดอกก้าน เหมาะสม
ทอง  คู่หยกนิยม แต่งสร้อย
ใบ  งามกิ่งกลึงกลม เหมาะแก่  กันนา
หยก  คู่ทองเรียงร้อย เปรียบพ้องชายหญิง


๒๒.กินตามน้ำ


รับของสมนาคุณที่เขาเอามาให้โดยไม่ได้เรียกร้อง ( ใช้กับเจ้าพนักงานผู้มีอำนาจ )
    สมนาคุณมอบให้ จากใจ
เสร็จภารกิจเร็วไว บ่ช้า
ความหมายที่ซ่อนนัย บอกบ่ง
ของรับบารมีข้า เปล่าร้องขู่เข็ญ


 ๒๓.กินที่ลับไขที่แจ้ง

เปิดเผยเรื่องที่ทำกันในที่ลับ
หญิงสาวโดนป่าวร้อง เสียหาย
ชายเสน่หากลับกลาย เล่นลิ้น
แฉความเรื่องอับอาย ทำร่วม  กันนา
เผยแผ่ออกมาสิ้น สิ่งนี้บ่ควร


๒๔.กินนอกกินใน

เอากำไรในการซื้อขายทั้งในราคาและนอกราคาที่กำหนด
    กิน  โกงการจัดซื้อ สิ่งของ
นอก  กัดกินกอบกอง  จากซื้อ
กิน  ในจากขายปอง ผลประ-  โยชน์แล
ใน  นอกกำไรอื้อ ต่างล้วนรับผล


๒๕.กินน้ำตาต่างข้าว

ร้องให้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน

    ระทมระทดท้อ ทุกข์ทน
เศร้าโศกเพราะอับจน ทุกข์แท้
น้ำตาหลั่งรินวน มิขาด  สายนา
ข้าวกับกลับเมินแล้ เพราะเศร้าโศกตรม


๒๖.กินน้ำใต้ศอก


จำต้องยอมเป็นรองเขา 
( เมียน้อยที่ต้องยอมลงให้แก่เมียหลวง )

    กิน  ของเขาที่เจ้า ของมี
น้ำ  จิตตอบไมตรี ยากให้
ใต้  คำค่อนขอดขจี เหลือเจ็บ  ทรวงนอ
ศอก  ผ่านหยดน้ำไซร้ อดได้อิ่มเอม


๒๗.กินน้ำเห็นปลิง

รู้สึกตะขิดตะขวงใจกินไม่ลง

    กิน  น้ำกลับไม่สู้ สนิทใจ
น้ำ  แอ่งปลิงระไว หวุ่นว้า
เห็น  ปลิงดื่มมิไหว จิตขวง  นาพ่อ
ปลิง  เปรียบคนมิกล้า ขัดข้องอายใจ


๒๘.ไก่แก่แม่ปลาช่อน

หญิงที่ค่อนข้างมีอายุ ทีมีมารยาเล่ห์เหลี่ยมมาก
ไก่แก่ชาญเชี่ยวด้วย เชิงชัย
ปลาช่อนหลายขวบขัย แก่กล้า
สำนวนซ่อนความนัย บอกกล่าว
สาวใหญ่ดูทีช้า เล่ห์นั้นมากหลาย


๒๙.กินอยู่กับปากอยากอยู่กับท้อง

รู้ดีอยู่แล้วเสแสร้งทำไม่รู้

    กินอยู่  ใครต่างรู้ เห็นการณ์
กับปาก  ขยับกลับพาล ไป่รู้
อยากอยู่  อย่างยาวนาน กลบเกลื่อน  ตนแล
กับท้อง  ตนเองสู้ ปัดป้องรู้เห็น


๓๐.เก็บดอกไม้ร่วมต้น

เคยทำบุญกุศลร่วมกันมาแต่ในชาติก่อนจึงมาอยู่ร่วมกันในชาตินี้

เก็บดอกไม้ร่วมต้น กันมา
ความซ่อนบอกภาษา ว่าไว้
ทำบุญร่วมชะตา ชาติก่อน  นี้เฮย
ผลก่อเกิดดลให้ ชาตินี้พบกัน

๓๑.ไก่รองบ่อน

เป็นตัวสำรองจะมีโอกาสเมื่อไม่มีผู้อื่น
    ตัวจริงเจ็บป่วยไข้ ล้มตาย
รองบ่อนถูกแทนหมาย ต่อสู้
ตัวจริงอยู่สบาย เขาไม่  เหลียวนา
รองบ่อนเป็นเพียงผู้ เรียกใช้สำรอง


๓๒.ไกลปืนเที่ยง

ไม่รู้อะไรเพราะอยู่ห่างไกลความเจริญ

    เสียงปืนยิงเที่ยงแล้ว เวลา
เมืองใหญ่บอกประชา ก่อนนี้
คนไกลเปล่ายินนา เพราะห่าง เจริญแฮ
ความกล่าวทำเชิงชี้ ว่าด้อยหลายสถาน



๓๓.ไก่เห็นตีนงูงูเห็นนมไก่

ต่างฝ่ายต่างรู้ความลับของกันและกัน

    ไก่เห็น  ตีนซ่อนเร้น ของงู
ตีนงู  หลบไยดู ออกได้
งูเห็น  ไก่นมชู ซุกซ่อน  แอบนา
นมไก่  ตีนงูไซร้ ต่างรู้ชั้นเชิง


๓๔.กินบนเรือนขี้รดหลังคา

เนรคุณ
    อาศัยบุญร่มไม้ ครัวเรือน
กลับแอบทำบิดเบือน ชั่วช้า
บุญคุณกลับเลอะเลือน สนองตอบ  เขาแฮ
เหยียบย่ำทำหาญกล้า เช่นนี้เนรคุณ


๓๕.กินปูนร้อนท้อง

ทำอาการมีพิรุธขึ้นเอง,แสดงอาการเดือนร้อนขึ้นเอง
    กิน  หมากพลูอาจพลั้ง กลืนปูน
ปูน  กัดปวดอาดูร เร่าร้อน
ร้อน  รนเท่าทวีคูณ ทำผิด  ไว้นา
ท้อง  ครืดคราดสะท้อน บ่งใบ้ตนทำ


๓๖.ใกล้เกลือกินด่าง

มองข้ามหรือไม่รู้ค่าของดีที่อยู่ใกล้ตัวซึ่งเป็นประโยชน์แก่ตน
    ใกล้  ของมีค่าแล้ว มิเห็น
เกลือ  ด่างเลือกให้เป็น นะเจ้า
กิน  เกลือสิ่งจำเป็น ดีแน่
ด่าง  ต่างของเคียงเฝ้า มิรู้แสวง




๓๗.แกว่งเท้าหาเสี้ยน

รนหาเรื่องเดือดร้อน
    แกว่ง  กวัดไกวแส่เท้า เสี้ยนตำ
เท้า  เจ็บเพราะตัวทำ เรื่องร้อน
หา  เหตุใช่เงื่อนงำ จากอื่น  เปล่าเฮย
เสี้ยน  ปักความสะท้อน เรื่องร้ายหาเอง


๓๘.เกี่ยวแฝกมุงป่า

ทำอะไรเกินความสามารถตัวเอง

    เกี่ยว  เก็บกอบแฝกหญ้า มุงหลัง  คาเฮย
แฝก  กี่กอบปิดบัง ป่ากว้าง
มุง  แฝกคือกำลัง นิดหน่อย  นาแม่
ป่า  สั่งสอนการสร้าง สิ่งนั้นพอตัว


๓๙.เกลียดตัวกินไข่เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง

เกลียดตัวเขาแต่อยากได้ประโยชน์จากเขา
    กริยาประหนึ่งไซร้ ขยะแขยง
ประโยชน์กลับสำแดง อยากได้
เกลียดกลัวออกฤทธิ์แรง เกินเหตุ
ผลประโยชน์จำให้ อดกลั้นหวังผล


๔๐.ไกลปืนเที่ยง

ไม่รู้อะไรเพราะอยู่ห่างไกลความเจริญ

    เสียงปืนยิงเที่ยงแล้ว เวลา
เมืองใหญ่บอกประชา ก่อนนี้
บ้านนอกห่างออกมา ฟังบ่  ยินแฮ
คำกล่าวบอกความชี้ ห่างพ้นความเจริญ


 ๔๑.เกลือจิ้มเกลือ

ไม่ยอมเสียเปรียบกัน ,
แก้เผ็ดให้สาสม , คนเค็มมาเจอกัน
    คือคนเค็มที่พ้อง พบกัน
แก้เผ็ดกลับคืนพลัน ไป่เว้น
เสียเปรียบบ่ยอมปัน เสียเปรียบ  กันนา
ผิดพลาดรีบตามเค้น เรียกร้องเอาคืน


๔๒.เกลือเป็นหนอน

  ญาติมิตร สามี ภรรยา บุตร ธิดา เพื่อนร่วมงานหรือคนในบ้านทรยศ

    เกลือเค็มจึงช่วยป้อง กันหนอน
เกลือเน่าควรสังวร เหตุแท้
คือคนร่วมงานทอน ทรยศ
คิดคดจึงเกินแก้ สิ่งสร้างบ่สม


๔๓.ขนทรายเข้าวัด

  หาประโยชน์ให้ส่วนรวมผิดพลาดควรอภัย

    ขน  ดินทรายก่อสร้าง อาราม
ทราย  หล่นลงเขตคาม หมู่บ้าน
เข้า  เบียดเสียดพฤกษ์งาม อาจพลาด  พลั้งนา
วัด  ส่วนรวมเกินต้าน ต่างต้องอภัย


๔๔.ขมิ้นกับปูน

  ชอบวิวาทกันอยู่เสมอ , ไม่ถูกกัน
    ขมิ้นปูนพานพบพ้อง เปลี่ยนสี
กัดกร่อนขาดไมตรี ไป่เว้น
คนใดยามพบมี วิวาท  กันนา
ความเปรียบคนเคืองเค้น ไป่ได้ปรองดอง


๔๕.ของหายตะพายบาป

  ของหายหรือเข้าใจว่าหายแล้วเที่ยวโทษผู้อื่น

    ของ  เงินทองค่าล้น กลับหาย
หาย  โทษเขามิวาย เดือดร้อน
ตะพาย  บาปมิตรหมาย โทษมั่ว  ไปนา
บาป  ตกตามติดซ้อน แก่เจ้าของหาย


๔๖.ขวานผ่าซาก

  พูดโผงผางไม่เกรงใจใคร

คำพูดตรงขัดแค้น เคืองหู
ขวานผ่าซากฟังดู กระด้าง
ใครฟังบ่เชิดชู ชมชื่น  นาพ่อ
คำกล่าวควรติดค้าง เปลี่ยนแก้คำหวาน


๔๗.ข้าวใหม่ปลามัน

  อะไรที่เป็นของใหม่ก็ถือว่าดี , คู่แต่งงานใหม่ๆ
    ข้าว  หอมปรุงกลิ่นฟุ้ง ชวนทาน
ใหม่  ใหม่รสอาหาร อร่อยล้ำ
ปลา  มันพี่บอกหวาน เจียนหยด  นาพ่อ
มัน  ใหม่จึงชิมซ้ำ เปรียบคล้ายบ่าวสาว


๔๘.ขนมผสมน้ำยา

  พอดีกัน
    ขนมจีนพอเหมาะทั้ง น้ำยา
สองฝ่ายพอกันนา เปรียบไว้
มิอาจกล่าวออกมา ดีกว่า  ใครเฮย
หรือขุ่นเคืองโกรธไซร้ กล่าวได้พอกัน


๔๙.ขนหน้าแข้งไม่ร่วง

  ไม่กระทบกระเทือนเดือดร้อน
    คนมั่งมีเมื่อครั้ง จับจ่าย
จึงบ่เกิดเสียดาย เดือดร้อน
เปรียบขนร่วงจากกาย มิหมด  เลยนอ
นิดหน่อยจะคืนย้อน กลับเข้าคืนคลัง


๕๐.ขว้างงูไม่พ้นคอ

  ทำอะไรแล้วผลร้ายกลับมาสู่ตัวเอง

    ขว้าง  งูพิษผ่านพ้น กลับหวน
งู  วกกลับคืนทวน ถิ่นขว้าง
ไม่พ้น  เหตุชนวน ตนก่อ  ไว้นา
คอ  คั่นมิหลุดค้าง กลับต้องรับกรรม


๕๑.ข้าเก่าเต่าเลี้ยง

  คนเก่า คนแก่ คนรับใช้ที่ไว้วางใจ
    ข้าทาสเคยรับใช้  เคียงกาย
เขากล่าวเปรียบความหมาย เต่าเลี้ยง
รับผิดชอบคำนาย ทุกเมื่อ
สัตย์ซื่อวางใจเพี้ยง แต่เจ้านายตน


๕๒.ข้ามน้ำข้ามทะเล

 
ต้องฟันฝ่าอุปสรรคและความลำบากต่างๆ กว่าจะได้รับผลสำเร็จ
    ข้าม  เขินเขาโขดห้วย กันดาร
น้ำ  ท่าเพียรทะยาน เผ่นพ้น
ข้าม  อุปสรรคผจญมาร ฟันฝ่า  เสมอแล
ทะเล  กักตะบึงด้น ลุพ้นสัมฤทธิ์การ


๕๓.ขายผ้าเอาหน้ารอด

  ยอมสละแม้แต่ของจำเป็นที่มีอยู่
เพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้
    ขาย  ของครายากแค้น ลำเค็ญ
ผ้า  ผ่อนจึงจำเป็น ลดให้
เอาหน้า  ก่อนทุกเข็ญ เกินกว่า  นี้แล
รอด  ชั่วขณะพอได้ ปกป้องชื่อเสียง


๕๔.ข้าวแดงแกงร้อน

  บุญคุณ
    ข้าว  แกงเคยแบ่งให้ พอทาน
แดง  มากคุณอาหาร แกลบกล้อง
แกง  กับแบ่งจาน มิขัด  เลยนอ
ร้อน  รุ่มคราขัดข้อง ปกป้องแทนคุณ


๕๕.ข้าวยากหมากแพง

  ภาวะขาดแคลนอาหารทุพภิกขภัย
    ข้าว  ปลาหายากล้น ทุกข์เข็ญ
ยาก  ยิ่งคนลำเค็ญ ขื่นไข้
หมาก  พร้าวปลูกมิเห็น ผลช่อ  ดอกเฮย
แพง  ลิ่วทุกสิ่งไซร้ ร่ำร้องโอดครวญ


๕๖.ข้าวเหลือเกลืออิ่ม

  บ้านเมืองที่บริบูรณ์ด้วยข้าวปลาอาหาร
    ข้าว  เหลือเกลืออิ่มท้อง ผองชน
เหลือ  เก็บมิขัดสน ยากไร้
เกลือ  แกงแบ่งปันผล ไปทั่ว  เรือนแล
อิ่ม  เอิบจิตสุขไซ้ ถิ่นบ้านสมบูรณ์


๕๗.ขี้ก้อนใหญ่ให้เด็กเห็น

  ทำสิ่งที่ไม่สมควรให้ผู้น้อยเห็น
    ประพฤติผิดแบบให้ เด็กเห็น
แบบอย่างเด็กนำเป็น สิ่งอ้าง
ขัดเคืองเหตุลำเค็ญ มิอาจ  เถียงแล
ทำกิจใดควรสร้าง ถูกต้องเหมาะสม


๕๘.ขุดด้วยปากถากด้วยตา

  แสดงอาการเหยียดหยามทั้งด้วยวาจาและสายตา

    ชนใดใจชั่วร้าย ทุรชน
พูดเหยียดหยามเหลือทน ทุกถ้อย
สายตาหมิ่นแคลนคน กดขี่  ข่มแล
ดูถูกคนต่ำต้อย เยี่ยงนี้ความหมาย


๕๙.ขุนนางใช่พ่อแม่ หินแง่ใช่ตายาย

  ถ้าไม่ใช่พ่อแม่ ปู่ย่า ตายายของตน ก็ไม่ควรไว้วางใจใคร
โบราณสอนเรื่องไว้ วางใจ
พ่อแม่ญาติสนิทใน เท่านั้น
คนรู้จักยังไกล เกินกว่า  เชื่อแล
หากพลาดผิดเพราะรั้น กว่ารู้เสียหาย


๖๐.เข็นครกขึ้นภูเขา

  ทำงานที่ยากเกินความสามารถของตน

   
เข็น  งานหนักกว่าด้วย กำลัง  ตนแล
ครก  สู่เขาเปรียบดัง กล่าวนี้
ขึ้น  เขาแต่ลำพัง ฝืนหนัก  นาพ่อ
เขา  ที่หมายความชี้ เสร็จได้ยากแสน

๖๑.เข้าเมืองตาหลิ่วต้องหลิ่วตาตาม

  ประพฤติตนให้เหมาะสมกับกาลเทศะ
    เข้าเมือง  รวมพวกพ้อง ชนใด
ตาหลิ่ว  วัฒนธรรมใน หมู่นั้น
ต้องหลิ่ว  ประพฤติวิสัย เขาเยี่ยง  อย่างนา
ตาตาม  ผองชนชั้น อยู่ได้สุขเสมอ


๖๒.เข้าพระเข้านาง

  แสดงบทเกี้ยวพาราสี
    เข้า  ชมชายหนุ่มเกี้ยว หญิงงาม
พระ  เอกนางเอกยาม ยั่วเย้า
เข้า  ใจประจักษ์ความ บอกบ่ง  ไว้แล
นาง  เอกถูกรุมเร้า รักให้ใจหลง


๖๓.เข้าตามตรอกออกตามประตู

  ทำตามประเพณี

    ชายหญิงรักใคร่ต้อง ทำตาม  แบบนา
ขอสู่ตัวนงราม ถูกต้อง
หมั้นหมายแต่งงานงาม สมเกียรติ  สกุลแฮ
ผู้ใหญ่มอบหอห้อง เยี่ยงนี้ถูกการ


๖๔.เขียนด้วยมือลบด้วยตีน

  ยกย่องแล้วกลับทำลายในภายหลัง

    วาดลวดลายก่อสร้าง เสร็จงาม
คือส่งเสริมคนยาม ปลุกปั้น
คราเคืองขุ่นคุกคาม ขจัด  ทำลายแฮ
ยกย่องแต่เดิมนั้น เปลี่ยนสิ้นแปรผัน


๖๕.เขียนเสือให้วัวกลัว

  ทำอย่างใดอย่างหนึ่ง
เพื่อให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียขวัญ

    วัวกลัวเสือต่างรู้ มานาน
จึงวาดเสือระราน หยุดรั้ง
คือคนมุ่งขวางมาร จิตหวั่น  วุ่นแฮ
ดูท่าทียากยั้ง แต่ล้วนหลอกลวง


๖๖.คงเส้นคงวา

  เสมอต้นเสมอปลาย
    คง  คือหยุดไม่ย้าย แปรผัน
เส้น  หน่วยวัดยาวครัน เชื่อได้
คง  ดีเช่นทุกวัน ดีเรื่อย  เสมอนา
วา  วัดคงวาไซร้ เปรียบผู้คงดี


๖๗.คดในข้องอในกระดูก

  มีสันดารคดโกง
    เปรียบความคนเล่ห์ร้าย โดยสัน -  ดานแฮ
ความชั่วมัดผูกพัน กว่าแก้
ควรหลบหลีกเร็วพลัน ไกลห่าง  เชียวนา
มากเล่ห์นิสัยแท้ ทุกข้อคดใน


๖๘.คนรักเท่าผืนหนัง คนชังเท่าผืนเสื่อ

  คนรักมีน้อยคนชังมีมาก
    ปุถุชนมากพร้อม ริษยา
ชมชื่อใจศรัทธา อ่อนน้อม
วางตนจุ่งตรวจตรา ตรองก่อน  นาแม่
คนที่ชังนับร้อย หมั่นไส้นับแสน


๖๙.คมในฝัก

  มีความรู้ความสามารถ แต่เมื่อยังไม่ถึงเวลาไม่แสดงออกมา
    มีดีเก็บซ่อนไว้ มิเห็น
เพียงเมื่อคราจำเป็น จึ่งใช้
คือความบ่งประเด็น แจงเหตุ  มานา
แสดงเมื่อถึงคราไซร้ เลิศล้ำหนักหนา


๗๐.คลื่นกระทบฝั่ง

  เรื่องราวที่ครึกโครมขึ้นมาแล้วเงียบหาย
    ครึกโครมโหมข่าวขึ้น โครมคราม
คนต่างคอยติดตาม ตื่นเต้น
เวลาล่วงเลยยาม เงียบหาย  สนิทแฮ
เปรียบคลื่นมิเคยเว้น สาดแล้วลับหาย


๗๑.คลื่นใต้น้ำ

  เหตุการณ์ที่กรุ่นอยู่ภายใน แต่ภายนอกดูเหมือนสงบเรียบร้อย
    เหตุการณ์สงบใช่ล้วน สงบจริง
อาจซ่อนเหตุประวิง ก่อร้าย
ีรอกาลเหมาะอาจชิง ชวนก่อ  เรื่องแฮ
เตือนสติบอกความคล้าย อย่าได้เผลอใผล


๗๒.คลุมถุงชน

  ถูกบังคับให้แต่งงานโดยที่ผู้ใหญ่
เป็นผู้จัดการหาคู่บ่าวสาวให้
หญิงชายถูกข่มให้ แต่งงาน
ทั้งคู่มิเคยหวาน แต่น้อย
เพียงผู้ใหญ่กะการ เห็นชอบ  ร่วมแล
ขมขื่นเกินเปิดถ้อย ต่อต้านคลุมถุง


๗๓.คว้าน้ำเหลว

  ไม่ได้ผลตามต้องการ
    จับปลามาแต่เพี้ยง มือสอง
คือบ่สมใจปอง สิ่งนั้น
วาดหวังว่าครอบครอง สำเร็จ
ควานฝ่าจับฉวยครั้น ไขว่คว้าน้ำเหลว


๗๔.ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด

  มีความรู้มากแต่ไม่รู้จักใช้ความรู้
ให้เป็นประโยชน์
    ความรู้  มีมากล้น เรียนมา
ท่วมหัว  มิอาจพา ช่วยได้
เอาตัว  โดยปัญญา มิอาจ  ทำแล
ไม่รอด  เสียทีไซร้ ที่ได้ศึกษา


๗๕.คว่ำบาตร

  ไม่ยอมคบค้าสมาคมด้วยมาจากพระภิกษุลงโทษคฤหัสถ์
ผู้ประทุษร้ายศาสนาด้วยการไม่ยอมรับบิณฑบาต

    ใครใครเลิกคบค้า ช่วยเหลือ
เขาตัดการจุนเจือ หมดสิ้น
ทุกทางถูกเขาเถือ ตัดขาด  นาแม่
พระคว่ำบาตรดับดิ้น อดได้ผลบุญ


๗๖.คอขาดบาดตาย

  เรื่องร้ายแรงอาจถึงต้องชีวิต
    คอ  คนคงมั่นไว้ คือเป็น
ขาด  สติคงลำเค็ญ ยิ่งแล้
บาด  เจ็บเลือดกระเซ็น หวาดหวั่น  อกนา
ตาย  อาจตายเกินแก้ กล่าวล้วนคำสอน


๗๗.คางคกขึ้นวอ

  คนที่มีฐานะต่ำต้อย พอได้ดิบได้ดีก็มักแสดงกิริยาอวดดีลืมตัว

    คางคกขรุขระแท้ ชิงชัง
เพียรกระโดดโลดหวัง เด่นฟ้า
ขึ้นวอเพื่อเผยอดัง สูงส่ง  นักแฮ
กำเนิดเดิมต่ำช้า กลับแกล้งลืมหลง


๗๘.ฆ่าควายอย่าเสียดายพริก

  ทำการใหญ่ไม่ควรตระหนี่
    ทำการกิจใหญ่ต้อง ลงทุน
ผลตอบทดแทนคุณ ถูกแท้
หากตระหนี่มิหนุน สนองต่อ  นาแม่
ทุนขาดยับเกินแก้ เยี่ยงนี้ไป่ควร


๗๙.ฆ่าไม่ตายขายไม่ขาด

  ตัดไม่ขาด
    พ่อแม่รักลูกแล้ว ยืนยง  เสมอแล
ลูกผิดก็ยังคง ปิดกั้น
น้ำตาตกรดลง หยาดหยด
ตัดบ่ขาดสะบั้น ห่วงนั้นฤๅสลาย


๘๐.งมเข็มในมหาสมุทร

  ค้นหาสิ่งที่ยากจะค้นหาได้ ทำกิจที่สำเร็จได้ยาก

    เสาะหาของยากแท้ เกินหา
ดุจเสาะเข็มในชลา สมุทรกว้าง
กระจิดบ่สบตา พานพบ  ได้แฮ
กอปรกิจอาจคงค้าง เปล่าได้เห็นผล


๘๑.งอมพระราม

  มีความทุกข์ยากลำบากเต็มที่
    คราพระรามทุกข์ท้น จากเมือง
สิบสี่ปีฝืดเคือง ทุกข์ท้อ
รุกรับสัประยุทธิ์เนือง อเนจนาถ  หนาแฮ
ใครพบพานพาพ้อ เปรียบพ้องพระราม


๘๒.งอมืองอตีน

  เกียจคร้าน ไม่คิดสู้การงาน

    งอ  มือตีนไป่ต้อง ฉวยงาน
มือ  นิ่งหลีกกิจการ คิดสู้
งอ  หงิกเปล่าสืบสาน เพียรมุ่ง  หมายแฮ
ตีน  หดคดงอคู้ เกียจคร้านขวนขวาย


๘๓.งานหลวงไม่ขาดงานราษฎร์ไม่เสีย

  ทำงานไม่บกพร่องทั้งส่วนรวมและส่วนตัว
    งานหลวง  คอยเร่งร้อน รีบทำ
ไม่ขาด  หายกอบกรรม ทุกถ้วน
งานราษฎร์  พ่อเพียรบำ- เพ็ญบ่  ขาดแล
ไม่เสีย  กิจใดล้วน เสร็จสิ้นสมหวัง


๘๔.เงื้อง่าราคาแพง

  จะทำอะไรก็ไม่กล้าตัดสินใจทำลงไป ดีแต่ทำหรือวางท่าว่าจะทำเท่านั้น
ยึกยักเพียงเงื้อง่า ทำที
วางท่าทางรอรี อย่างนั้น
ยึกยักอยู่เพียงลี ลาหลอก  ล่อแฮ
หวาดหวั่นมาขวางกั้น เปล่ากล้าลงมือ


๘๕.จมไม่ลง

  เคยทำตัวใหญ่มาแล้วทำให้เล็กลงไม่ได้
( เคยรุ่งเรืองมาก่อน เมื่อตกอับยังทำตัวเหมือนเดิม )
    รวยหรูเริดก่อนนี้ ชินชา
ตกต่ำยังหมายตา แต่งโก้
ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยพา พบขัด  สนแล
ไป่ปรับสภาพโอ้ เยี่ยงนี้อับจน


๘๖.จองหองพองขน


เย่อหยิ่งลบหลู่ผู้มีพระคุณ
    จองหองคืออวดดื้อ ถือดี
เหมือนดั่งลิงพงพี ขู่คั้น
เพียงพบทรัพย์ผลมี คิดข่ม  คนแล
ลบหลู่คุณคนครั้น เยี่ยงนี้จองหอง


๘๗.จับงูข้างหาง

  ทำสิ่งที่เสี่ยงต่ออันตราย

    ง.งูตัวเลาะเลื้อย วกวน
มีพิษอาจวายชนม์ ชีพไร้
จับหางฉกกัดจน เจ็บปวด  ตายแล
ประมาทเลินเล่อไซร้ เยี่ยงนี้ไป่ควร


๘๘.จับได้ไล่ทัน

  พูดดักให้ยอมรับ พูดต้อนให้จนมุม
    จับ  ความตามเท็จแท้ ทันควัน
ได้  ครบมิอาจผัน พลิกลิ้น
ไล่  ถามไถ่ไปพลัน สารภาพ  มาแฮ
ทัน  จับความจริงสิ้น เปล่ากล้าตอแหล


๘๙.จับพลัดจับผลู

  จับผิดๆ ถูกๆ เป็นไปโดยไม่ตั้งใจ
    งงงงพลันเพลี่ยงพล้ำ เปลี่ยนแปลง
มิมุ่งหมายแอบแฝง ก่อนกี้
ผิดผิดถูกแสดง เหตุก่อ  เปลี่ยนนา
จับพลัดจับผลูชี้ เปล่าได้ตั้งใจ


๙๐.จับแพะชนแกะ

  ทำอย่างขอไปที ไม่ได้อย่างนั้นเอาอย่างนี้แทนเพื่อให้ลุล่วงไป
    จับ  เงินทองกลบหนี้ พัลวัน
แพะ  แกะผิดพวกพันธุ์ เกี่ยวข้อง
ชน ใดเช่นรำพัน คือยุ่ง-ยากแล
แกะ  ชนแพะความคล้อง เกิดแก้ปัญหา

๙๑.จุดไต้ตำตอ

  พูดหรือทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งบังเอิญไปโดนเอาเจ้าตัวหรือผู้ที่เป็นเจ้าของเรื่องนั้น
โดยผู้พูดหรือผู้กระทำไม่รู้ตัว
    จุด  ไฟพาสว่างจ้า ไปพลัน
ไต้  ส่องเพียงตะวัน รุ่งเช้า
ตำ  ตอมิรู้ทัน เขาอยู่  นั้นนอ
ตอ  จึงรับความเข้า ที่ได้กล่าวถึง


๙๒.เจ้าไม่มีศาล สมภารไม่มีวัด

  ผู้ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง
    คนจรนอนเร่ร้าง เรือนตน
ไร้แหล่งพักพิงชนม์ ชีพล้า
มิอาจเชื่อดวงกมล คำกล่าว  ใดนา
เตือนสติคนคบค้า ทุกถ้อยตริตรอง


๙๓.ช้าๆ ได้พร้าสองเล่มงาม

  ค่อยๆ คิด ค่อยๆ ทำจะสำเร็จผล
    คิดครวญทวนทบซ้ำ ในการ
ภารกิจอาจพบพาน เพชรแท้
กอปรกิจหากลนลาน อาจล่ม  ล้มแล
สอนสั่งตริตรองแม้ เยี่ยงนี้สมหวัง


๙๔.ชนักติดหลัง

  ความชั่วหรือความผิดที่ยังติดตัวอยู่
    ชนักปักติดต้อง คาหลัง
เตือนสติระวัง ผิดซ้ำ
สังคมค่อนชิงชัง หยามเหยียด  นาพ่อ
เหมือนชนักปักสัตว์ย้ำ จ่อชี้รอยแผล


๙๕.ชักซุงตามขวาง

  ทำอะไรที่ถูกวิธีย่อมได้รับความลำบาก
    แถวทางแคบคดล้วน ยากเข็ญ
ชักลากซุงขวางเป็น เดือดร้อน
ขวางผู้ใหญ่ยากเย็น เกินยิ่ง  เชียวนา
อำนาจอาจตัดต้อน เพราะด้วยขัดขวาง


๙๖.ชักน้ำเข้าลึก ชักศึกเข้าบ้าน

  ชักน้ำเข้าลึกชักศึกเข้าบ้าน
    บ้านเรือนสุขสงบแล้ว มิพอ
หวังสุขคนยกยอ กว่านี้
คบคนยุแตกคอ คือล่ม  สกุลแฮ
สุขสงบหลบลี้ แตกร้าวเกินสมาน


๙๗.ชักใบให้เรือเสีย

  พูดหรือทำขวางๆ ให้การสนทนาหรือการงานเขวนอกเรื่อง
    เขาสนทนาร่วมด้วย เหตุดี
คือหนึ่งเดียววจี ร่วมพ้อง
กลับนอกเรื่องทำที หันห่าง  ประเด็นนา
ความเปรียบคนจับจ้อง ชักให้เรือเห


๙๘.ชักแม่น้ำทั้งห้า

  พูดจาหว่านล้อมยกยอบุญคุณเพื่อขอสิ่งที่ประสงค์
    ชักชวนคนคิดพ้อง ใจตน
พูดพร่ำเพียงหวังผล มุ่งไว้
สรรเสริญยิ่งอับจน เกินกว่า  ปัดแฮ
สอนสั่งนำมาใช้ เพื่อให้เกิดผล


๙๙.ชักหน้าไม่ถึงหลัง

  มีรายได้ไม่พอกับรายจ่าย
    ชักมือหมายตวัดข้าม ไปหลัง
มือมิอาจถึงยัง มุ่งไว้
คือเงินไม่มีดัง จะจ่าย  เลยนา
ยืมหยิบยามจะใช้ เช่นนี้ฤๅถึง


๑๐๐.ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวมาปิด

  ความหรือความผิดร้ายแรงที่คนรู้ทั่วกันแล้วปิดอยู่
    ช้างโตตายเน่าพื้น พงไพร
บัวปกปิดเพียงใบ กลิ่นฟุ้ง
คนทำผิดฉันใด เกินกว่า  ปิดนา
คือข่าวคนขานคุ้ง เขตหล้าเยาะหยัน


๑๐๑.ช้าเป็นการนานเป็นคุณ

  ค่อยๆ คิดค่อยๆ ทำดีกว่าด่วนทำ
    บางการกิจก่อช้า จึงดี
หากด่วนโทษอาจมี กว่าได้
เวลาทุกนาที สติมั่น  คงนา
รอบคอบทบทวนไว้ ดั่งนี้เห็นผล


๑๐๒.ชายสามโบสถ์

  ผู้บวชแล้วสึกถึง 3 หน ( คนที่ไม่น่าคบ )
    ชายใดหมายมุ่งเข้า กาสา  วพัสตร์แล
เพียงหนึ่งยามก็ลา หลบลี้
หมุนเวียนเปลี่ยนผลัดมา บวชต่อ  อีกพ่อ
ผันเปลี่ยนเฉกการนี้ อย่าได้คบหา


๑๐๓.ชิงสุกก่อนห่าม

  ทำสิ่งที่ไม่สมคารแก่วัย
    ไม้ผลสุกจากขั้ว หอมหวาน
ผลด่วนตัดเร็วกาล รสเปรี้ยว
หญิงชายด่วนสมาน รักก่อน  วัยนา
พานพบทางคดเคี้ยว สบล้วนรักขม


๑๐๔.ชี้นกบนปลายไม้

  หวังในสิ่งที่อยู่ไกลตัว
    เห็นนกเกาะกิ่งโพ้น เต็งรัง
หมายมุ่งจึงจิตหวัง จับต้อง
เห็นของอยู่ไกลยัง หมายมั่น  ครองแล
ความบอกคนคอยจ้อง ยากแท้สมหวัง


๑๐๕.ชี้นกเป็นนก ชี้ไม้เป็นไม้

  คล้อยตามผู้มีอำนาจเพื่อประจบหรือเพราะกลัว
    มีอำนาจวาดได้ ดังหมาย
เพียงหนึ่งดัชนีกราย ยกชี้
คนหมอบรับกับกาย พยักส่ง  เสมอแล
ความบอกคนเฉกนี้ แต่ล้วนหวังผล


๑๐๖.ชุบมือเปิบ

  ฉวยประโยชน์จากคนอื่นโดยไม่ลงทุนลงแรง
    รอจนผองเพื่อนพ้อง เสร็จงาน
ตะครุบเก็บบอกขาน เกี่ยวข้อง
บอกแบบอย่างคนพาล ฉวยฉก  ประโยชน์แล
เฉกเปิบกินเต็มท้อง บ่ต้องหุงหา


๑๐๗.เชื้อไม่ทิ้งแถว

  ถอดแบบ
    บุตรหลานเป็นเยี่ยงเชื้อ ชาติพันธุ์
ถอดแบบนิสัยอัน เอกไว้
พบเห็นต่างบอกกัน กำเนิด  ใครนอ
ดีเด่นหรือโฉดไซร้ ไม่ทิ้งพงศ์พันธุ์


๑๐๘.ซื่อเหมือนแมวนอนหวด

  ทำเป็นซื่อ
    หวดสานกรวยนึ่งข้าว เหนียวดี
แมวนอนหวดฤๅมี ซื่อได้
ตัวงอคดวงรี เป็นแน่  เชียวนา
ใครกล่าวความนี้ไซร้ แน่แท้เขาหยัน


๑๐๙.ซื้องัวหน้านา ซื้อผ้าหน้าหนาว

  ซื้อของไม่คำนึงถึงกาลเวลาย่อมได้ของแพง
    ซื้องัวคราช่วงเข้า คราวนา
เขาโก่งเงินราคา เมื่อร้อน
โบราณสั่งสอนมา เตรียมก่อน  นาแม่
ถึงที่คับขันย้อน อาจซื้อแพงแสน


๑๑๐.เฒ่าหัวงู

  คนแก่หรือคนมีอายุมากที่มีเล่ห์เหลี่ยมหรือกลอุบายหลอกเด็กหญิง
ในทางกามารมณ์ ชายแก่เจ้าเล่ห์
    ชายชราเล่ห์ร้าย หลอกเยาว-  มาลย์แฮ
เขาลุ่มหลงมัวเมา รักร้อน
สังคมเหยียดหยามเอา ทุกเมื่อ
คือเฒ่าพกงูต้อน เล่นลิ้นบนหัว


๑๑๑.ดาบสองคม

  มีทั้งคุณและโทษ
    ดาบสองคมเยี่ยมด้วย มากคม
ประมาทอาจเจ็บตรม ปัดต้อง
คุณโทษไตร่ตรองปม ดีเด่น  ด้อยนา
เลือกสิ่งใดมาข้อง คิดให้เหมาะสม


๑๑๒.เดินตามหลังผู้ใหญ่หมาไม่กัด

  ประพฤติตามผู้ใหญ่ย่อมปลอดภัย
    ชนใดประพฤติด้วย โบราณ
ตามเยี่ยงคนวันวาน ว่าไว้
ผิดถูกประสบการณ์ สอนสั่ง  มาแม่
ความบ่งบอกฉลาดไซร้ ปลอดด้วยเสียหาย


๑๑๓.ได้ทีขี่แพะไล่

  ซ้ำเติมเมื่อผู้อื่นเพลี่ยงพล้ำ
    เพียงคนเขาพลาดพลั้ง บังเอิญ
กระหน่ำจนยับเยิน บ่ยั้ง
สะสมริษยาเกิน เก็บกัก  นาแม่
สบเหมาะจึงตีตั้ง ติถ้อยรุมสม


๑๑๔.เด็ดดอกไม้ไว้ขั้ว

  ตัดญาติขาดมิตรกัน ใช้คู่กับตัดบัวไม่ไว้ใย
    เด็ดดอก  มาเสียบซ้ำ แซมผม
ไม่  กริ่งเกรงถูกลม พัดซ้ำ
ไว้  คอยเพื่อนชายชม เชยชื่น
ขั้ว  ดอกแข็งเหลือล้ำ เด็ดทิ้งห่อนมอง


๑๑๕.เด็ดดอกไม้ร่วมต้น

  ทำบุญกุศลร่วมกันมาแต่ชาติปางก่อน
    เด็ดดอกไม้ร่วมต้น เดียวกัน
จิตรักจิตผูกพัน ก่อนโน้น
กุศลส่งเร็วพลัน พบคู่ เคียงนา
ไกลห่างมานานโพ้น ย่อมได้เคียงครอง


๑๑๖.ตบหัวกลางศาลาขอขมาที่บ้าน

  ยอมรับผิดไม่สมกับความผิดที่ทำไว้
    ประจานฉาวโฉ่หน้า หนังสือ
คนเชื่อตามคำลือ แหล่งอ้าง
เหตุการณ์ทีจริงคือ กลายกลับ เลยนา
ขอโทษกรอบเล็กสร้าง เปล่าได้ใครเห็น



๑๑๗.ตบหัวลูบหลัง

ทำให้กระทบกระเทือนใจในตอนแรกแล้วมาทำพูดดีทีหลัง
    ทำเหตุจนเจ็บซ้ำ ชอกใจ
ลับล่วงขออภัย ยั่วเย้า
ตบหัวลูบหลังใคร เขาขุ่น  เคืองนอ
คิดก่อนทำสิเจ้า จึ่งรู้รักถนอม


๑๑๘.ต่อนหน้ามะพลับลับหลังตะโก

  ต่อหน้าทำเป็นดี แต่พอลับหลังก็นินทาหรือหาทางทำร้าย เหมือนหน้าไหว้หลังหลอก
    ต่อหน้า  ทำนอบน้อม จำนรรจ์
มะพลับ  หวานเพียงกัน อิ่มได้
ลับหลัง  ติฉินพลัน ผิดร่าง  มานา
ตะโก  พลิกคำไซร้ จากหน้าลับหลัง


๑๑๙.ตะเภาเดียวกัน

  พวกเดียวกัน
    ลงสำเภาล่องน้ำ สมุทรมา
จึงร่วมพายมิรา หยุดข้อง
ทิศทางมุ่งพายพา ทิศร่วม  กันแฮ
ทุกเรื่องเห็นพานพ้อง ร่วมร้องประสาน


๑๒๐.ตักน้ำรดหัวตอ

  แนะนำพร่ำสอนเท่าไรก็ไม่ได้
    ตอตัดจึงรดน้ำ รดตอ
ตอผุมิงอกกอ กิ่งก้าน
เฉกสอนสั่งมิพอ ผันจด  จำเฮย
เขาเปรียบความคนคร้าน ว่าแล้วทำเฉย

๑๒๑.ตักน้ำใส่กะโหลกชะโงกดูเงา

  ให้รู้จักฐานะของตนและเจียมตัว
    ตนมองตนไป่รู้ ตัวตน
สอนสั่งเจียมกมล ต่ำต้อย
สำรวจอย่างแยบยล ดีชั่ว  ช้านา
สูงส่งฤๅทรัพย์น้อย ประพฤติให้เหมาะสม


๑๒๒.ตบหัวกลางศาลาขอขมาที่บ้าน

  ยอมรับผิดไม่สมกับความผิดที่ทำไว้
ทำตบหัวท่านซ้ำ กลางศา-  ลาเฮย
แล้วแอบขอขมา ที่บ้าน
ป่าวประกาศโทษพา คนเกลียด  ท่านแฮ
อุบแอบมาหลังร้าน กล่าวถ้อยขออภัย


๑๒๓.ตักบาตรอย่าถามพระ

  จะให้อะไรแก่ผู้เต็มใจรับอยู่แล้วไม่ควรถาม
ทำบุญทานแก่ผู้ ปรารถนา
ถามไถ่เขาอายพา เลี่ยงพ้น
พระบิณฑบาตทุกครา ถวายใส่  เถอะแม่
มอบส่งบุญกลับล้น เปล่าต้องซักถาม


๑๒๔.ตัดไฟต้นลม

  ตัดต้นเหตุเพื่อไม่ให้เกิดเหตุการณ์ลุกลามต่อไป
ตัด  มูลเหตุแห่งร้าย ลุกลาม
ไฟ  ช่วงสงบตาม ตัดเชื้อ
ต้น  เหตุบ่คุกคาม คุกรุ่น  อีกนอ
ลม  สงบมิอาจเอื้อ ออกเชื้อโชนแสง


๑๒๕.ตัดหางปล่อยวัด

  ตัดขาดไม่เกี่ยวข้องไม่เอาเป็นธุระ
ตัด  ขาดมิเกี่ยวข้อง ผูกพัน
หาง  สุนัขหลุดพลัน หยุดเกื้อ
ปล่อย  ปละละเลยกัน สาปส่ง  แล้วเฮย
วัด  จึ่งจำรับเอื้อ โอบอุ้มดูแล


๑๒๖.ตาบอดคลำช้าง

  คนที่รู้อะไรด้านเดียวหรือนัยเดียวแล้วเข้าใจว่าสิ่งนั้นเป็นอย่างนั้น
ตา  มิเห็นย่อมใช้ เพียงคลำ
บอด  สนิทลูบมือนำ นี่ช้าง
คลำ  ขาเก็บจดจำ คชาแน่  นอนนา
ช้าง  ผิดแผกคำอ้าง เพราะรู้มุมเดียว


๑๒๗.ตาบอดได้แว่น

  ผู้ที่ได้สิ่งซึ่งไม่เป็นประโยชน์แก่ตน
ตา  มืดมนเปล่าได้ มองเห็น
บอด  สนิทแสนลำเค็ญ เคราะห์ร้าย
ได้  สวมแว่นจำเป็น ก็เปล่า  เลยนอ
แว่น  เปล่าประโยชน์คล้าย สิ่งได้มิสม


๑๒๘.ตาบอดสอดตาเห็น

  อวดรู้ในเรื่องที่ตนไม่รู้
ตาบอด  มิใช่รู้ เห็นการณ์
สอด  ส่องเหมือนคนพาล พ่อรู้
ตา  สืบแส่บอกขาน ทำท่า  ทะนงนอ
เห็น  เปล่าเห็นหลอกผู้ ผ่านโม้ฉลาดเหลือ


๑๒๙.ตำข้าวสารกรอกหม้อ

  ทำพอให้เสร็จไปชั่วครั้งหนึ่งๆ หาเพียงแค่พอกินมื้อหนึ่งๆ
ตำข้าวสารกรอกหม้อ พอหุง
สารหมดเพียงพอปรุง ต่อมื้อ
เปรียบคนไม่พยุง ยกเลื่อน  กิจแฮ
ขี้เกียจหลังยาวยื้อ เยี่ยงนี้ขัดสน


๑๓๐.ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ

  ลงทุนโดยได้ผลประโยชน์ไม่คุ้มทุน
น้ำพริกลงแม่น้ำ ละลาย  เผ็ดฤๅ
พริกย่อมจางลับหาย กับน้ำ
ตำเติมกี่ครกหมาย มีรส  เปล่านา
สอนสั่งลงทุนย้ำ ย่อมคุ้มทุนทำ


๑๓๑.ติเรือทั้งโกลน

  ตำหนิสิ่งที่ยังไม่สำเร็จ ติพล่อยๆ โดยยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร
โครงเรือตกแต่งไว้ เพียงโกลน
พอพบเห็นตะโกน ก่นถ้อย
มิสำเร็จเห็นโขน ขานติ  แล้วนา
ความเปรียบคนคิดด้อย เร่งร้อนติเตียน


๑๓๒.ตีงูให้กากิน

  ทำสิ่งใดๆ ไว้แล้ว แต่ผลไปตกแก่ผู้อื่นทำสิ่งที่ตนควรจะได้รับ
ทำกิจหวังผลย้อน คืนตน
กิจกลับพลิกพาผล เพื่อนได้
โบราณสั่งสอนคน คิดใคร่  ครวญนา
จะประกอบกิจไซร้ ตริให้เหมาะสม


๑๓๓.ตีงูให้หลังหัก

  กระทำการสิ่งใดกับศัตรูโดยไม่เด็ดขาดจริงจัง ย่อมจะได้รับผลร้ายในภายหลัง
ตีงูเพียงหลังหักแล้ว ละเลย
งูกลับมาเหมือนเคย ยิ่งร้าย
โบราณร่วมเปรียบเปรย เด็ดขาด  ไว้นอ
กำจัดศัตรูคล้าย ฆ่าสิ้นสงสาร


๑๓๔.ตีปลาหน้าไซ

  พูดหรือทำกิจการของผู้อื่นซึ่งกำลังดำเนินไปด้วยดีกลับเสียไป
ไซดักปลาจะเข้า ติดไซ
หวดขวับปลาตกใจ หลบเร้น
เขารอรับผลใน เขาหว่าน  ไว้นา
คำพูดเราพอเค้น ขัดข้องผลเขา


๑๓๕.ตีวัวกระทบคราด

  โกรธคนหนึ่งแต่ทำอะไรเขาไม่ได้ไพล่ไปทำอีกคนหนึ่งที่เกี่ยวข้อง
ตีวัวกระทบข้อง คราดนา
ความเปรียบคนพาลพา ไพล่ข้อง
ทำเขาไม่อาจสา มารถมุ่ง  ทำแล
พาลไพล่คนเคียงต้อง เดือดร้อนรำคาญ


๑๓๖.เตี้ยอุ้มค่อม

  คนที่มีฐานะต่ำต้อยหรือยากจนแต่รับภาระเลี้ยงดูคนที่มีฐานะเช่นตนอีก
ตนเองแสนยากไร้ ขัดสน
กลับช่วยเหลือพาคน คลับคล้าย
แบกภาระหนักจน จวบจบ  ชีพนอ
ตนต่ำตกเคราะห์ร้าย เหตุด้วยอุปถัมป์


๑๓๗.ถ่มน้ำลายรดฟ้า

  ประทุษร้ายต่อสิ่งที่สูงกว่าตนตัวเองย่อมได้รับผลร้าย
ใครคิดประทุษร้าย นายตน  นาพ่อ
กรรมย่อมคืนปวงผล ตอบโต้
เขาสอนสั่งผองชน สำเหนียก  เสมอนา
แหงนถ่มน้ำลายโอ้ อาบหน้าตนเอง


๑๓๘.ถอนหงอก

  ไม่นับถือความเป็นผู้ใหญ่ พูดให้เสียผู้ใหญ่
เด็กเด็กพาก่นถ้อย คารม
รุมด่าเลิกนิยม อ่อนน้อม
เพียงเพราะพกพาลม คำล่อ  ลวงแฮ
ผู้ใหญ่โดนเด็กล้อม เลิกแล้วนับถือ


๑๓๙.ถอยหลังเข้าคลอง

  หวนกลับไปหาแบบเดิม
ประพฤติกิจกลับย้อน กาลเดิม
ทีท่าเหมือนจะเสริม ส่งสร้าง
พลพายเร่งพายเติม พายเร่ง  เหลือคณา
ทีท่าทำเพียงง้าง ืัที่แท้ถอยหลัง


๑๔๐.ถีบหัวส่ง

 
ืทำงานสำเร็จแล้ว  แลงาม
ผลเกิดสัมฤทธิ์ตาม จิตต้อง
เขาขับจากเขตคาม เคยอยู่  สุขแล
ถีบส่งมิหมายข้อง เฉกนี้อกกตัญญู


๑๔๑.ทำนาบนหลังคน

  หาผลประโยชน์ใส่ตนโดยขูดรีดผู้อื่น
ชาวนาเขาหว่านข้าว ในนา
ผลย่อมคืนกลับมา แก่เจ้า
คนขูดรีดเงินตรา จากเหงื่อ  เพื่อนเฮย
จึงเปรียบความหมายเข้า หวานกล้าบนหลัง


๑๔๒.ทุบหม้อข้าว

  ตัดอาชีพ ทำลายอาชีพ
หม้อข้าวมีอิ่มท้อง คราหุง
หม้อถูกทุบฤๅปรุง สุกได้
ทำลายแหล่งพยุง อาชีพ  นาแม่
ตัดแหล่งหากินไซร้ เช่นนี้มิควร


๑๔๓.แทรกแผ่นดิน

  หลีกหนีไปให้พ้นไม่อยากให้ใครพบหน้าเพราะอับอาย
อับอายอาจเกิดได้ หลายสถาน
อายจากเหตุลูกหลาน ก่อไว้
ประพฤติพลาดผิดพาล หมองหม่น  มัวนา
บังเกิดอดสู้ไซร้ หลีกพ้นลับหาย


๑๔๔.นอนกินบ้านกินเมือง

  นอนตื่นสายด้วยความเกียจคร้าน
ชนใดนอนตื่นพ้น เวลา
นอนบิดตัวไปมา ล่วงพ้น
ประชดประชันมา นานเนิ่น  นาแม่
นอนครอบเมืองสุขล้น เกียจคร้านเหลือแสน


๑๔๕.นั่งในหัวใจ

  รู้ใจ ทำถูกต้องตรงตามที่ผู้อื่นคิดไว้
นั่ง  สงบเสงี่ยมไว้ ฟังความ
ใน  จิตคิดครวญตาม ติดใกล้
หัว  อกแอบเพียรถาม เขาคิด  ใดนา
ใจ  สว่างยามเขาใช้ ถูกต้องดีเสมอ


๑๔๖.น่าเกลียดน่าชัง

  น่าเอ็นดู ใช้กับเด็กๆ
น่า  รักกลับบอกเพี้ยน เกลียดชัง
เกลียด  บิดเบือนเพราะหวัง ปกป้อง
น่า  รักหวั่นผีบัง เกิดแย่ง  ชีพวาย
ชัง  หลอกผีคอยจ้อง แย่งยื้อลูกหลาน


๑๔๗.นายว่าขี้ข้าพลอย

  พลอยพูดผสมโรงติเตียนผู้อื่น ตามนายไปด้วย
นายว่า  ติโน่นนั้น คราใด
ขี้ข้า  รีบเอาใจ ร่วมซ้ำ
พลอย  พยักตอบเร็วไว มีขัด  เลยนอ
ผสม  ส่อเสียดรุมขย้ำ ช่วยชี้เอาใจ


๑๔๘.น้ำขึ้นให้รีบตัก

  มีโอกาสดีควรรีบทำ
น้ำ  ไหลหลามหลากล้น ฝายคลอง
ขึ้น  ฝั่งควรจับจ้อง เก็บไว้
ให้รีบ  เร่งสำรอง โดยด่วน  เลยนา
ตัก  โอกาสควรได้ สั่งให้ทุกการ


๑๔๙.น้ำน้อยแพ้ไฟ

  ฝ่ายข้างน้อยย่อมแพ้ฝ่ายข้างมาก
น้ำ  เพียงหยดดับร้อน ฤๅหาย
น้อย  พรรคพวกหยุดหมาย ต่อต้าน
แพ้  มวลหมู่หลากหลาย ลงร่วม  พลนา
ไฟ  ท่วมทุกแดนด้าน บ่งให้ครวญถวิล


๑๕๐.น้ำนิ่งไหลลึก

  คนที่มีท่าทีหงิมๆ มักจะมีความคิดลึกซึ้ง (บางครั้งใช้กับพฤติกรรมด้านลบ  )
    ชนใดเฉยนิ่งด้วย ในที
อาจซ่อนซุกโฉดดี แอบไว้
พบคนอย่าควรตี ตามท่า  เขานอ
น้ำนิ่งไหลลึกไซร้ เช่นนี้ชนเหมือน


๑๕๑.น้ำพึ่งเรือเสือพึ่งป่า

  การพึ่งพาอาศัยกัน
อาศัยในถิ่นแคว้น เดียวกัน
ใครทุกข์มาเร็วพลัน ช่วยแก้
เขาเราท่านเธอฉัน ผลัดเปลี่ยน  กันนอ
น้ำพึ่งเรือเสือแท้ อยู่ด้วยอาศัย


๑๕๒.น้ำมาปลากินมด น้ำลดมดกินปลา

  ทีใครทีมัน
    น้ำมาปลาต่างล้วน ดีใจ
พบเหยื่อมดทันใด อิ่มล้วน
น้ำลดมดเร็วไว กินกัด  ปลาแล
อำนาจใครล้วน ต่างใช้ข่มเหง


๑๕๓.น้ำร้อนปลาเป็น

  คำพูดที่ตรงไปตรงมาแบบขวานผ่าซากอาจไม่ถูกใจผู้ฟัง แต่ไม่เป็นพิษเป็นภัย ใช้กับน้ำเย็นปลาตาย
    น้ำร้อนปลาว่ายพ้น หลบหนี
การจับปลาฤๅมี จับได้
ความเปรียบกับวจี หากหวัง  ผลแล
ลมลูบเย็นสงบไว้ เยี่ยงนี้เขาหลง

๑๕๔.บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น

  รู้จักผ่อนปรนเข้าหากัน มิให้กระทบกระเทือนใจกันถนอมน้ำใจไม่ให้ขุ่นเคืองกัน
แตะบัวบัวอาจซ้ำ หมองสี
กระทบธารวารี ขุ่นข้อง
ุถนอมก่อไมตรี ยามร่วม  เคียงนา
เธอท่านเขาเราพ้น คับข้องเคืองใจ


๑๕๕.หุงข้าวประชดหมา ปิ้งปลาประชดแมว

ทำประชดหรือแดนดัก ซึ่งรังแต่จะเสียประโยชน์
ประชดหมายเรียกร้อง เห็นใจ
จึงทุ่มเทกลับไป เฉกแสร้ง
เขารอรับเร็วไว ทุกสิ่ง  เสนอนา
เกิดก่อประโยชน์แล้ง ต่างล้วนคือสูญ


๑๕๖.ปิดทองหลังพระ

ทำความดีแต่ไม่มีใรยกย่องเพราะไม่คุณค่า
ทำดีเพียงแผ่นเบื้อง หลังงาน  นะแม่
คือเปล่าออกประจาน ป่าวร้อง
สำเร็จใหญ่โอฬาร เลิศยิ่ง  ใหญ่แล
ใครห่อนเห็นชมซร้อง ซาบซึ้งสรรเสริญ


๑๕๗.ปิดประตูตีแมว

รังแกคนไม่มีทางสู้และไม่มีทางหนีรอดไปได้
แมวงอขดคุดคู้ ครางกรน
เร็วปิดประตูกล ครอบกั้น
ตีเตะวิ่งซุกซน แมวสุด  หนีนา
ึความเปรียบรังแกครั้น กลุ่มด้วยแรงทาน


๑๕๘.น้ำลดตอผุด

เมื่อหมดอำนาจความชั่วที่ทำไว้ก็ปรากฎ
น้ำลดตอผุดพ้น คาตา
เฉกชั่วเคยทำมา ส่อให้
มีอำนาจคนพา ปกปิด  นาแม่
ตกอับคราใดไซร้ ขุดคุ้ยคนเห็น


๑๕๙.เนื้อเต่ายำเต่า

นำเอาทรัพย์สินส่วนที่กำไร หรือดอกเบี้ยกลับไปลงทุนต่อไปอีกโดยไม่ต้องใช้ทุนเดิม
เนื้อเต่ายำเต่านี้ ความหมาย
มีทรัพย์สินมากมาย ต่อเชื้อ
กำไรที่เคียงกาย ขยายต่อ  ผลนา
คือเปล่าชักทุนเกื้อ จากเนื้อทุนเดิม


๑๖๐.บ้านแตกสาแหรกขาด

  ลักษณะหรืออาการที่ครอบครัวหรือบ้านเมืองเกิดเหตุการอย่างร้ายแรงถึงทำให้ต้องกระจัดกระจายพลัดพรากกัน
บ้านเรือนเคยอุ่นเอื้อ อาทร
มีเหตุจึงจำจร เร่ร้าง
สาแหรกขาดฤาคอน คานบ่  เคียงแล
ทุกสิ่งสรรพ์พลันว้าง เหว่ว้าตรมหมอง


๑๖๑.ปรานีตีเอาเรือ

เอ็นดูหรือเผื่อแผ่เขาแต่กลับถูกประทุษร้ายตอบ ( มาจาก" มุทะลุดุดันกันเหลือ ปรานีตีเอาเรือเสียอีกเล่า")
เมตตาคอยช่วยเกื้อ เสร็จการ
เขาส่งคืนเป็นพาล ตอบโต้
ทำดีแก่ปวงมาร หมองหม่น  จริงแล
กลายเจ็บปวดแทนโอ้ เยี่ยงนี้ฤาสม


๑๖๒.ปล่อยเสือเข้าป่า ปล่อยปลาลงน้ำ

ปล่อยศัตรูไปแล้วเขาจะไม่นึกถึงบุญคุณ
วางใจจึงปล่อยเว้น ศัตรู
เพียงเพราะเกิดเอ็นดู ด่าวดิ้น
เสือคืนถิ่นพลันกรู กายแกร่ง  ขย้ำแล
ปลาปล่อยลงธารสิ้น ยากแท้คืนหวน


๑๖๓.ปลาติดร่างแห ปลาติดหลังแห

คนที่พลอยได้รับเคราะห์กรรมร่วมกับผู้อื่นทั้งๆ ที่ไม่ได้มีส่วนพัวพัน
ปลาวนเวียนแหวกเบื้อง หลังแห
ไยเล่าติดรวมแพ พวกพ้อง
กรรมใดเล่าตอแย ยากยุ่ง  เชียวนอ
กรรมบ่เคยไยข้อง เกี่ยวร่วมพัวพัน


๑๖๔.ปลาหมอตายเพราะปาก

คนที่พูดพล่อยๆ จนได้รับอันตราย
ปลาหมอผุดพ่นน้ำ เนืองฟอง
คนปักเบ็ดหมายปอง อิ่มล้ำ
ปากหมอพ่นคนมอง เห็นจึ่ง  ประจักษ์นา
พูดพล่อยพาตนช้ำ เชื่อไว้คำสอน


๑๖๕.ปลาใหญ่กินปลาเล็ก

ประเทศหรือคนที่มีอำนาจ หรือผู้ใหญ่ที่กดขี่ข่มเหงผู้อ่อนแอหรือผู้น้อย
คนสัตว์แข็งแกร่งล้วน หลากอำ-  นาจเฮย
คอยข่มเหงปรักปรำ หมู่ด้อย
ทุกสรรพนั่นคือธรรม ชาติย่อม  เห็นแล
ปลาใหญ่กินปลาน้อย เยี่ยงนี้เป็นจริง


๑๖๖.ปลูกเรือนคร่อมตอ

กระทำสิ่งซึ่งล้วงล้ำ ก้าวก่ายหรือทับสิทธิของผู้อื่น จะโดยรู้เท่าถึงการณ์หรือไม่ก็ตาม
ปลูก  เรือนงามล่วงล้ำ เขตเขา
เรือน  ร่มเย็นทำเรา รุ่มร้อน
คร่อม  คาดรอบหลักเสา คนอื่น  นั้นแล
ตอ  ต่างตำตาต้อน บ่งชี้ผิดการณ์


๑๖๗.ปลูกเรือนตามใจผู้อยู่

ทำตามใจของผู้ที่ได้รับผลประโยชน์โดยตรงใช้คู่กับ ปลูกอู่ตามใจผู้นอน
ปลูกเรือนปลูกอู่ให้ ใครครอง
รูปร่างตามจิตปอง แก้เจ้า
ลูกหลานเลือกจับจอง คนคู่  เคียงนา
จงปล่อยคนรักเฝ้า เลือกเฟ้นตามฝัน


๑๖๘.ปากปราศรัยน้ำใจเชือดคอ

พูดดีแต่ใจคิดร้าย
โลกลมหลอกล่อให้ ยินดี
หวานชื่นจากวจี เจ็บไข้
เหตุมนุษย์ซ่อนฤดี ดับมือ  ในนา
หวานซ่อนพิษเพลิงไว้ เชื่อถ้อยสติตรอง


๑๖๙.ปากว่าตาขยิบ

พูดอย่างหนึ่งทำอย่างหนึ่ง ปากกับใจไม่ตรงกัน
ปากพูดเปรยต่างล้วน หลากดี
แอบขยิบตาทำที เล่ห์ร้าย
ประพฤติต่างวจี คบยาก  จริงแล
สอนสั่งพบคนคล้าย ดั่งนี้หลีกหนี


๑๗๐.ปากว่ามือถึง

พอพูดก็ทำเลย ( ใช้กับพฤติกรรมทางลบของคนเช้าชู้)
ปาก  ปอกลอกเลาะเนื้อ นวลนาง
ว่า  พร่ำมือกรายพลาง แตะต้อง
มือ  หมายมั่นแหมะวาง กอดเกี่ยว  นวลนา
ถึง  ห่างพากายข้อง ปากเกี้ยวมือถึง


๑๗๑.ปากหวานก้นเปรี้ยว

พูดจาอ่อนหวานแต่ไม่จริงใจ
ปากหวานปานหนึ่งอ้อย ปนตาล
หวานซ่อนกรดประมาณ หม่นไหม้
ฟังคำคร่ำหครวญกาล ตรองสติ  หน่อยนา
หวานซ่อนกรดไข้ คับแค้นเข็ดขม


๑๗๒.ปิ้งปลาประชดแมว

ทำประชดหรือแดกดัน ซึ่งรังแต่จะเสียประโยชน์มักใช้คู่กับ หุงข้าวประชดหมาปิ้งปลาประชดแมว
โบราณเขากล่าวไว้ พึงจำ  ถ้อยนา
ประชดแดกดันทำ เดือนร้อน
คนรับย่อมยินนำ รับมอบ  ตลอดแล
ประชดประชันย้อน เยี่ยงนี้ไร้ผล


๑๗๓.เป็ดขันประชันไก่

  ผู้มีความรู้ความสามารุน้อยแต่อวดแสดงแข่งกับผู้มีความรู้ความสามารถสูง
เป็ดอวดขันโก่ง เลียนเสียง
อยากแข่งคอเทียบเคียง ไก่บ้าง
แหบแหบพ่นออกเพียง ลมพ่น  นาพ่อ
คิดแข่งเกินการสร้าง แต่ล้วนขบขัน


๑๗๔.เป็นปี่เป็นขลุ่ย

  ถูกคอกัน เข้ากันได้ดี
เป็น  คนคบเพื่อนพ้อง ตรงใจ
ปี่  เป่าฟังทีไร เพราะพริ้ง
เป็น  คนร่วมอัชฌาศัย สารสื่อ  นาพ่อ
ขลุ่ย  ปี่รับกรับตีทิ้ง ท่วงทุ้มเพลงหวาน


๑๗๕.โปรดสัตว์ได้บาป

ทำดีแต่กลับได้ชั่ว ใช้คู่กับทำคุณบูชาโทษโปรดสัตว์ได้บาป
โปรด  ปรานีสัตว์ผู้ ทุกข์เข็ญ
สัตว์  กัดจนลำเค็ญ เคราะห์ร้าย
ได้  กลับใช่ควรเป็น คุณต่อ  เรานา
บาป  ตกแทนคุณคล้าย ผิดพ้องมหันต์


๑๗๖.ผักชีโรยหน้า

การทำความดีเพียงผิวเผิน
อาหารตกแต่งด้วย ผักชี
มองย่อมสวยงามดี เด่นได้
รสชาติใช่ตสใลี ลาท่าน  เห็นนอ
เขาแต่งหลอกลวงไว้ แน่ไซร้ครชิม


๑๗๗.ผัวหาบเมืยคอน

ช่วยกันทำมาหากินทั้งผัวทั้งเมีย
ผัว  ผันกายพรั่งพร้อม ลงแรง
หาบ  กระจาดผักแพง เร่ร้อง
เมีย  มือมั่นจัดแจง จัดช่วย  กันแล
คอน  สลับหาบคานคล้อง คู่สร้างเงินแสน


๑๗๘.ผ้าขี้ริ้วห่อทอง

  คนมั่งมีแต่แต่งตัวมอซอ
มีเงินเก็บซ่อนไว้ มิเห็น
ตัวแต่งตามจำเป็ฯฃน ไป่โก้
คนมองว่าลำเค็ญ เขาส่าย  หนีนอ
เปิดออกมองในโอ้ แต่ล้วนเงินทอง


๑๗๙ผีซ้ำด้ำพลอย.

ถูกซ้ำเติมเมื่อพลาดพลั้งลงหรือเมื่อคราวเคราะห์ร้าย
น้ำนองมาหลากล้น เรือกสวน
โจรฉกาจก็มากวน ก่อร้าย
ลูกหลานป่วยนอนครวญ ครางคร่ำ  อยู่นา
สูญทรัพย์อับโชคคล้าย เคราะห์ซ้ำหลากหลาย


๑๘๐.ฝนทั่งให้เป็นเข็ม

เพียรพยายามสุดความสามารถจนกว่าจะสำเร็จผล
เพียรฝนเหล็กทั่งให้ เล็กลง
จากทั่งเป็นเข็มคง ย่อมได้
เหน็ดเหนื่อยทรนง หนักยิ่ง  เชียวนอ
ใครผ่านงานหนักไซร้ เยี่ยงนี้ยอดคน


๑๘๑.ฝากปลาไว้กับแมว ฝากเนื้อไว้กับเสือ

  ฝากสิ่งหนึ่งสิ่งใดไว้กับคนที่ชอบสิ่งนั้นย่อมสูญหายได้ง่าย
ฝากหญิงงามนิ่มเนื้อ กับชาย
ชายย่อมเลาะเล็มกาย เกี่ยวข้อง
เงินฝากนักพนักหมาย คืนกลับ  ยากนา
ปลาฝากแมวแมวต้องจ้อง จับเคี้ยวกินเปรม


๑๘๒.ฝนตกขี้หมูไหล คนจัญไรมาพบกัน

พลอยเหลวไหลไปด้วยกัน
คนเหลวไหลชั่วช้า เฉกเดียว  กันนอ
พานพบกันกลมเกลียว เลี่ยงเว้น
กิจการกี่งานเทียว ผัดผ่อน  เสมอมา
ชนชั่วเฉกเดียวเฟ้น ไขว่พ้องพบพาน


๑๘๓.พบไม้งามเมื่อยามขวานบิ่น

  พบหญิงสาวที่ตองการใจเมื่อแก่
แสวงหานวลนิ่มเนื้อ แนบใจ
พานพบมิเป็นไป ดั่งต้อง
เวลาล่วงเลยวัย จวบสู่  ชราแล
พานพบเจอนวลน้อง อยากคว้าสุดสาย


๑๘๔.พระศุกร์เข้าพระเสาร์แทรก

ความยากลำบากที่เกิดซ้อนๆ เข้ามาในขณะเดียวกัน
พระศุกร์เสาร์แทรกซ้อน สองรุม
คือทุกข์ยากครอบคลุม เคราะห์ร้าย
โพยภัยพร่างมรสุม โถมถั่ง  มาแล
หดหู่ดูทุกข์คล้าย คลั่งแค้นขัดสน


๑๘๕.พลอยฟ้าพลอยฝน

ไม่ได้เกี่ยวข้องก็เป็นตามไปด้วย
พลอยเหตุพลอยร่วมเข้า คลุกคลี
ฟ้าหม่นครอบปฐพี รุ่มร้อน
พลอยหลงร่วมติดคดี มิเกี่ยว  เลยนอ
ฝนพร่างพาเปียกซ้อน ร่วมเค้ารับผล


๑๘๖.พลั้งปากเสียศีล พลั้งตีนตกต้นไม้

พูดหรือทำอะไรโดยไม่ระมัดระวังย่อมเกิดความเสียหาย
เพียงเผลอปากพลาดพลั้ง เสียศีล
เผลอประมาทพลาดตีน ตกไม้
สอนเปรียบพูดหรือปีน ควรยิ่ง  ระวังนา
ทุกสิ่งระวังไว้ ว่างเว้นสูญเสีย


๑๘๗.พายเรือคนละที

ทำงานไม่ประสานกัน
เรือพายเร็วพุ่งพร้อม เพราะพาย
นับหนึ่งสองสามหมาย จึ่งจ้ำ
แม้นสับสลับราย เรือบ่  แล่นนา
งานขาดสามัคคีค้ำ ยากแท้สบผล


๑๘๘.พาลีหลายหน้า

กลับกลอกไม่ซื่อสัตย์
พาลีมีหลายหน้า ผันแปร
หากคบยากดูแล เชื่อได้
คนใดพูดกลับแปล เหมือนเยี่ยง  เขานา
หลีกห่างมิควรใกล้ อย่าได้คบหา


๑๘๙.แพะรับบาป

คนที่รับเคราะห์กรรมแทนผู้อื่นที่ทำกรรมนั้น
คนเขาทำผิดแล้ว หลบหนี
คนบ่ทำกลับมี ผิดได้
แพะแกะตรวจมิดี อาจพลาด  พลั้งนา
จับผิดคนทำไซร้ บาปแท้ยากถอน


๑๙๐.ไฟสุมขอน

อารมณ์คุกรุ่นอยู่ในใจ
ไฟสุมขอนรุ่มร้อน แรงใน  นาแม่
ดูดั่งดับแรงไฟ มอดเถ้า
อารมณ์รุ่มรุมใจ เจียนคลั่ง
รวมเหตุมารุมเร้า มอดไหม้มิเหลือ



ภาพ โดยพี่เก้า นายณัฐพงศ์ แก้วขาว
เขียนโคลงโดย อ.ภาทิพ ศรีสุทธิ์